HOÀNH PHI

Hoành phi là bức thư họa (tranh chữ), dùng để treo phía trên bình phong trong phòng sách, hoặc treo ở nhà mát trong vườn hoa... Về sau Hoành phi được dùng rộng rãi hơn. Ở ta, hoành phi có thư họa, treo để thờ. Hoành phi thư họa tự viết hoặc xin chữ người khác, để vừa thưởng thức chữ vừa tự nhắc nhở mình về một tín niệm gì đó. Loại hoành phi này thường treo hoặc dán ở phòng khách, phòng sách, phòng ở. Nhưng trong thực tế, phần lớn các gia đình bút nghiên thường nghèo, nhà chật, không có phòng riêng rộng, vì vậy người ta không chơi hoành phi nữa mà chơi đại tự chữ treo, dán chỉ một chữ, thường là chữ hòa, chữ tâm, chữ nhẫn, chữ đức v.v... Vậy nên hoành phi ở ta chủ yếu là để treo ở những nơi thờ cúng như ở nhà thờ họ; ở đình, chùa, đền, miếu. quán... - Ở nhà thờ họ: thường họ để trước, sau là chữ từ đường. hoặc tộc từ đường: Nguyễn tộc từ đường. Nếu có sự tích thì thêm hoành phi khác, như: Quang khuê tảo. - Hoành phi ở đình: Thường là tên đình; tiếp đến là: Thánh cung vạn tuế, Uy mạc trắc, Đức nan danh. - Hoành phi ở chùa: Thường là tên chùa; tiếp đến là: Từ vân biến phú. Hoằng khai phật đạo. Vạn pháp quy tâm. - Hoành phi ở đền: Thường là tên đền; tiếp đến là: Thượng đẳng linh từ, Cao sơn cảnh hành.

- Hoành phi ở miếu: Giống hoành phi ở đền; nhưng ở Văn miếu, Võ miếu, Y miếu thì có khác; đặc biệt, ở miếu thờ Mẫu thì thường là: Mẫu nghi thiên hạ , Thiên hạ mẫu Mai hoa cung quảng - Hoành phi thờ Tổ các nghề cũng có nét riêng: Nam giao hoc tổ, Viên nhi thần, Viên cơ hoat pháp - Hoành phi ở quán: Quán ở đây là quán Đạo. Quán Đạo ở ta nay còn một số quán như Bích Câu quán, Chân Vũ quán, Huyền Thiên quán, Đồng Thiện quán. Đế Thích quán v.v... Hoành phi thường thấy là: Thiên thượng xưng thần, Phần Kinh tại hội. Nếu mở rộng khái niệm hoành phi, chúng ta còn có thể lưu ý đến cả những chữ đề ở cổng làng: Như kiến đại tân (Như gặp khách quý), Tân chí như quy (Khách đến như về nhà), Lai giả viễn (Vui như đón bạn ở xa đến). Cổng làng và chữ đề ở cổng làng cũng là một trong những đặc sắc văn hóa dân tộc ta. Nội dung của hoành phi là nghiêm túc, dù hoành phi để ở nhà thờ hay hoành phi để ở nhà riêng cũng vậy. Dần dần, hoành phi cũng trở thành sinh hoạt văn hóa bình thường trong dân gian, vừa uy nghi vừa gần gũi hơn.